1) Οιδίπους Τύραννος και Οιδίπους επί Κολωνώ: ποια η σχέση της παράστασης που ανεβάζετε με αυτά τα δύο έργα;
– Αυτό που ανεβάζουμε είναι μία σύνθεση των δύο αυτών αρχικών έργων του Σοφοκλή, άρα στην ουσία πρόκειται για ένα νέο έργο που ονομάζεται “Οιδίπους” και είναι του Γιάννη Χουβαρδά. Ο Γιάννης βρήκε έναν τρόπο κάπως να μπλέξει τα δύο έργα, και η όλη σκέψη είναι ότι ο Οιδίπους, στα πρόθυρα του τέλους του, έχει ανάγκη να ξαναπεράσει και να ξαναζήσει όλα αυτά που έζησε ώστε να φύγει λυτρωμένος από τις πληγές του παρελθόντος. Γι’ αυτό και ο σκηνικός χώρος είναι κάτι σαν παράξενο νεκροταφείο, όπου το κάθε πρόσωπο μπορεί να βρίσκει το μνήμα του.
2) Πόσο εύκολο ήταν να συμπτυχθούν τα δύο αυτά έργα;
– Εδώ όλοι οι ηθοποιοί υποδυόμαστε τουλάχιστον δύο ρόλους. Και από το ένα έργο και από το άλλο. Και ο υποκριτικός άξονας της παράστασης δεν είναι μόνο να αποδώσει ο καθένας το ρόλο του από το συγκεκριμένο έργο, αλλά να προβληθεί η σχέση των δύο έργων μεταξύ τους. Τώρα το πόσο εύκολη ήταν αυτή η σύνθεση, καλύτερα θα μπορούσε να το πει ο ίδιος ο Γιάννης. Για το νέο αυτό έργο έχει κρατήσει αυτούσια τα κείμενα του Σοφοκλή σε μία δική του μετάφραση, η οποία είναι και πολύ ποιητική, κατά την γνώμη μου.
3) Λίγα λόγια για το δικό σας ρόλο;
– Όλοι, όπως προείπα, υποδυόμαστε διπλούς ρόλους, και από τα δύο έργα δηλαδή. Ο δικός μου ρόλος είναι κατά βάση μία σύνθεση του βοσκού από τον Τύραννο, και του αγγελιαφόρου που ήταν παρών στο θάνατο του Οιδίποδα και αναγγέλλει την ανάληψη του στους ουρανούς. Ουσιαστικά ΄όμως, με τη συνεχή παρουσία μου (όπως και όλων) επί σκηνής, έχει δημιουργηθεί ένα ολοκληρωμένος ρόλος τον οποίο έχουμε ονομάσει Αρχαιοφύλακα. Είναι ο άνθρωπος που τηρεί την τάξη στα μνημεία και επιβλέπει αυτούς που ήρθαν εκεί για να κάνουν αυτή την τελετή αναβίωσης των γεγονότων. Επιβλέποντας, όμως, σιγά σιγά συμπαρασύρεται, είτε από περιέργεια είτε από συγκίνηση είτε ταυτιζόμενος, και στο τέλος γίνεται μέρος όλης αυτής της διαδικασίας.
4) 50 χρόνια παρουσίας του Γιάννη Χουβαρδά στον καλλιτεχνικό χώρο, πώς νιώθετε που είστε κομμάτι αυτή της παράστασης;
– Η πρόσκληση απ’ τον Γιάννη Χουβαρδά έγινε με την λογική του ότι για να γιορτάσει κάπως τα 50 χρόνια παρουσίας του στο θέατρο θα ήθελε να έχει μαζί του παλιούς συνεργάτες. Έτσι δέχθηκα να είμαι μέρος αυτής της δουλειάς. Στον Γιάννη χρωστάω αρκετά πράγματα. Ουσιαστικά μέσα από την ομάδα του Αμόρε διαμόρφωσα κι εγώ το στίγμα μου καλλιτεχνικά. Είμαστε πολλοί που, κατά κάποιον τρόπο, πορευόμαστε σήμερα εν ονόματι της δουλειάς που είχε γίνει τότε. Αυτή η συνύπαρξη όλων αυτών των διαφορετικών ανθρώπων με καθόρισε. Οι περισσότεροι απ’ αυτούς που βγήκαμε από εκεί μέσα έχουμε μια παρόμοια ματιά πάνω στη θεατρική λειτουργία. Ψάχνουμε μεν για κάτι καινούργιο, αλλά πάντα μέσα από μια διαδικασία ομαδικότητας και συνεργασίας. Μ’ αυτή την έννοια, κάτι σημαίνει η παρουσία του Γιάννη Χουβαρδά στην πορεία των δικών μου 40 χρόνων στο θέατρο.
5) Απ’ το “σκοτάδι στο φως”, ο Οιδίποδας συμπυκνώνει τα στοιχεία ενός σύγχρονου ανθρώπου;
– Έτσι και αλλιώς η ματιά μας πάνω σ’ αυτά τα πρόσωπα δεν μπορεί παρά να είναι επηρεασμένη από μία σύγχρονη γνώση της ανθρώπινης υπόστασης, τόσο φιλοσοφικά, οντολογικά, όσο και κοινωνικά και ψυχολογικά. Υπάρχει βέβαια και κάτι που μας διαφεύγει απ’ το αρχαίο δράμα: ότι υπήρχε και μία θρησκευτική διάσταση σε όλο αυτό, που σήμερα δεν μπορούμε να την προσεγγίσουμε γιατί έχει αλλάξει ριζικά η σχέση μας με τη θρησκεία και τη μεταφυσική γενικότερα. Ωστόσο δεν μπορούμε να μην εμπλουτίσουμε τα πρόσωπα αυτά με μια πιο σύγχρονη αντίληψη περί ανθρώπινης συμπεριφοράς και ψυχολογίας χωρίς όμως ψυχολογικές προσεγγίσεις ερμηνείας διότι μικραίνουν το μέγεθος και το κάνουν να ταιριάζει πιο πολύ σε δράμα παρά σε τραγωδία. Αλλά αυτά που περιγράφονται είναι διαχρονικά: και σήμερα ακόμα κάποιος μπορεί να νιώθει παγιδευμένος από την μοίρα και θύμα των συγκυριών, αναλογιζόμενος όσα πέρασε στη ζωή του. Στην ίδια μοίρα βρίσκεται και ο Οιδίπους ο οποίος λέει μέσα στο έργο ότι «τα πάθη μου πρώτα τα έπαθα και μετά τα έπραξα». Διαχρονικά υπάρχει και ο άνθρωπος που ψάχνει την αλήθεια όπως ο Οιδίπους, ή εκείνος που, φτάνοντας στο τέλος, νιώθει την ανάγκη να φύγει λυτρωμένος και με μία συγχώρεση.
6) Πρεμιέρα στην Επίδαυρο, τί θυμάστε απ’ την πρώτη σας φορά;
– Η πρώτη μου φορά στην Επίδαυρο ήταν το 1997 και ήταν παράξενη. Βρέθηκα στο κέντρο της σκηνής και προς στιγμήν αναρωτήθηκα «τί δουλειά έχω εγώ εδώ πέρα». Είναι πολύ βαριά η εικόνα αυτού του γεμάτου θεάτρου και εσύ να είσαι το κέντρο όλου αυτού του κόσμου. Και το βάρος αυτής της εικόνας κάθε ηθοποιός παλεύει να το διαχειριστεί. Αν νιώθεις αβεβαιότητα ως προς αυτό που εκπέμπεις, μπορεί να είναι και συντριπτική αυτή η εμπειρία. Απ’ την άλλη, αν έχεις την αίσθηση ότι αυτό που κάνεις ακουμπάει κάτω, μπορεί να είναι και μεθυστική. Τα πράγματα συνήθως είναι κάπου στο ενδιάμεσο.
7) Τί είναι αυτό που θέλει να δει ο Έλληνας θεατής στην Επίδαυρο;
– Και μόνο η διατύπωση της ερώτησής σας, προσδιορίζει αυτή την ιδιόμορφη κατηγορία των «θεατών της Επιδαύρου», που δεν ταυτίζεται μ’ αυτό που λέμε «θεατρόφιλο κοινό». Γιατί στο θέατρο δεν πας γιατί θέλεις να δεις αυτό που έχεις ήδη φανταστεί, αλλά για τη ματιά κάποιων άλλων ανθρώπων πάνω σε γνωστά έργα. Και για να πετύχει αυτό, πρέπει να είσαι ανοιχτός. Οι «θεατές της Επιδαύρου» έχουν μια φαντασιακή σχέση με τα αρχαία κείμενα. Έχουν μείνει σε μια αισθητική –γερμανόφερτη κι αυτή– που επικρατούσε πριν 40 χρόνια, και την επενδύουν και με εθνικιστικές κορώνες. Και συχνά βγάζουν πύρινους λόγους για παραστάσεις που δεν έχουν δει και δεν έχουν καν διαβάσει τα έργα για τα οποία μιλάνε. Αξίζει μελέτη αυτό το πολύπλοκο φαινόμενο.
8) Ζούμε στην εποχή του sold-out;
– Ζούμε στην εποχή των παραγωγών. Οι παραγωγοί –και φέτος αυτό ήταν ξεκάθαρο– είναι αυτοί που ορίζουν το παιχνίδι στην αγορά του θεάτρου. Δεν είναι πια οι καλλιτέχνες. Το sold-out πλασάρεται πολύ για να δημιουργεί εντυπώσεις, αλλά το να κυνηγάς το σίγουρο sold-out δεν θα έχει καλά αποτελέσματα. Δεν μπορεί να μη ρισκάρει τίποτα ο παραγωγός. Φέτος π.χ. υπήρξαν παραστάσεις που ήταν πολύ καλές, αλλά επειδή δεν ήταν sold-out οι παραγωγοί τις κατέβασαν.
Του Γιάννη Βανταράκη
